Lost Boys
[Recensie] Judy A. Bernstein, 'They poured fire on us from the sky'
Door Caspar Naber.
Je bent een jaar of zes en hebt je ouderlijk huis moeten ontvluchten door een burgeroorlog. Na een lange, barre tocht op blote voeten door de woestijn bereik je een ogenschijnlijk veilige plek. Tijdens het sprokkelen van hout voor een vuurtje stap je op een stuk boomstam. Een splinter ter grootte van een paar vingers dringt in je rechterbeen. In het hout blijken giftige stoffen te zitten, afkomstig van een bombardement. Een paar dagen later gaat de wond ontsteken. Je leert leven met het kloppende gevoel en de pijn. Wanneer je twee jaar later in een ziekenhuis komt, krijg je niet de gevraagde medicijnen omdat je vluchteling bent. Wat nu?
Dilemma's
Bovenstaand dilemma is slechts een van honderden waarvoor kinderen zoals Benson, Alephonsion en Benjamin zich geplaatst zagen. Jongens uit Soedan die in de jaren tachtig met duizenden lotgenoten op de vlucht sloegen voor het geweld in hun land. Te voet legden ze 1500 kilometer af op zoek naar een veilige plek. Omdat ze nergens thuishoorden en geen toekomst leken te hebben, kregen ze de naam Lost Boys.
Als de Amerikaanse Judy Bernstein in 2001 wordt gevraagd om mentor te worden van enkele van die Lost Boys twijfelt ze dan ook. Ze vreest dat de jongens veel hulp nodig zullen hebben en is bang om zo'n zware taak op zich te nemen. Het International Rescue Committee stel haar voor om de vreemdelingen dan maar wegwijs te maken in San Diego. Bernstein aarzelt: het zijn immers geen kinderen meer en ze groeiden op zonder ouders in vluchtelingenkampen - maar besluit een paar dagen voor gids te gaan spelen.
Zoals verwacht vallen de Soedanezen van de ene verbazing in de andere. Bernstein echter ook. Ze verneemt dat de jongens het ouderlijk huis verlieten toen ze vijf en zeven jaar oud waren, dat twee van de drie broers zijn, dat ze hun ouders al veertien jaar niet hebben gezien en niet eens weten of hun vader en moeder nog leven. Na een paar dagen neemt de gids afscheid van de nieuwkomers. Ze beloven hun ervaringen in de Verenigde Staten en Afrika op te schrijven in de schriftjes die ze kregen. Bernstein keert huiswaarts met vele vragen.
Hartverscheurend
De eerste antwoorden krijgt ze een maand later wanneer ze Benson, Alephonsion en Lino opnieuw ontmoet. Ze overhandigen haar dubbelgevouwen velletjes papier die uit de spiraalschriftjes zijn gescheurd. De verhalen doen de vrouw perplex staan. Ze heeft er maar een woord voor: hartverscheurend. Bernstein wil de wereld laten weten wat de Lost Boys hebben meegemaakt. Tegelijk wil ze hen helpen bij het realiseren van hun droom: een goede opleiding volgen. Het schoolgeld of een deel ervan kan wellicht worden betaald met de opbrengst van het boek.
Ze bespreekt haar plannen met Benson en Alephonsion, die intussen gezelschap hebben gekregen van hun neef Benjamin. Hij heeft zijn ervaringen eveneens toevertrouwd aan het papier. De drie stemmen in met publicatie van hun verhalen. 'Ik heb geen foto's van mezelf als kind. Mijn ervaringen zijn de foto's voor mijn kinderen en kleinkinderen zodat ze me niet zullen vergeten', legt Benjamin uit.
Vier delen
Het boek met de getuigenissen van Benson, Alephonsion en Benjamin bestaat uit vier delen. Het eerste gaat over het leven van de jongens in hun dorpje in Bahr-Al-Ghazal in het zuidwesten van Soedan onder Darfur. Dinkaland zoals ze het zelf noemen. Een leven dat wordt beheerst door seizoenen en tradities zoals de besnijdenis en de verwijdering van de onderste voortanden. In dat rustige bestaan komt verandering als neef Deng na een jarenlange afwezigheid terugkeert en vertelt wat hem is overkomen.
Hij blijkt te zijn ontvoerd door Arabieren te paard en als slaaf te hebben moeten werken in het noorden van Soedan. Met hulp van de dochter van zijn baas slaagde hij er uiteindelijk in te ontsnappen. De verhalen boezemen Benson en Alephonsion angst in. Die groeit als ze een paar dagen later de ervaringen horen van Dinka uit een naburig dorp dat werd overvallen door Arabieren geholpen door Soedanese legerhelikopters. Vervolgens wordt Benson geconfronteerd met een vijfjarig Dinka-meisje dat kreupel werd nadat ze op brute wijze was verkracht door een moslim uit het noorden.
Struikgewas
Terwijl hij zich afvraagt wat voor mensen zulke dingen doen, komt de burgeroorlog met de dag dichterbij. Net als Alephonsion en Benjamin krijgt ook hij een wijze raad van zijn moeder: zodra hij schoten hoort die dichterbij komen, moet hij vluchten en zich verstoppen in het struikgewas. De Murahiliin zijn hier vroeger ook al eens geweest maar toen hadden ze speren in plaats van vuurwapens. Nu willen ze vuur over ons uitgieten vanuit de lucht.
Het tweede deel van het boek vertelt over de vlucht van de drie jongens. Elk beschrijven ze hoe ze blootsvoets en vooral 's nachts of overdag is te heet en te gevaarlijk met duizenden door Soedan trekken. Daarbij moeten ze de gevaren trotseren van de oorlog met zijn bombardementen vanuit Antonovs, van de savanne met zijn leeuwen, hyena's en giftige slangen en van de Nijl met zijn krokodillen. Ook leren ze leven met ongemakken als luizen en schurft, ziekten als gele koorts en malaria en de gevolgen van wondjes die gaan ontsteken. Door uitputting en gebrek aan water en voedsel zien ze de dood herhaaldelijk in de ogen.
Geen kanonnenvlees
Eenmaal in Ethiopië krijgen ze af te rekenen met vijandige stammen. Terug in Soedan blijkt hun toevluchtsoord een opleidingskamp voor het rebellenleger dat kindsoldaten naar het front stuurt om tegen de moslims te vechten. Aangezien Benson, Alephonsion en Benjamin geen kanonnenvlees willen zijn, gaan ze opnieuw op de loop.
Deel drie beschrijft de ontberingen tijdens de tocht naar Kenia en die na aankomst in het vluchtelingenkamp. Opnieuw worden de jongens geconfronteerd met een bevolking die hen niet moet. De situatie verbetert wanneer de Verenigde Naties zich over de Lost boys ontfermen. Ze krijgen voedsel en onderwijs. De broers en hun neef vragen zich af wat voor zin het heeft. 'Voor ons Dinka is toch geen plaats in deze wereld'. De drie krijgen weer hoop als ze vernemen over het programma dat jongens zoals zij naar de Verenigde Staten haalt. De voorbereidingen op de selectieprocedure en alles wat erna komt, staat beschreven in deel vier.
Kinderogen
De kracht van het boek zit niet alleen in de getuigenissen uit eerste hand oorlog en zijn gevolgen gezien door kinderogen - maar ook in de eenvoudige stijl waarin de ervaringen zijn beschreven. Benson, Alephonsion of Alepho en Benjamin doen dat bovendien afzonderlijk waardoor de lezer een beeld krijgt van meerdere groepen Lost Boys, via verschillende vluchtroutes op zoek naar hun eindbestemming. Een beeld dat zal beklijven.
Nieuwsgierig geworden? Zie: www.theypouredfire.com
'They poured fire on us from the sky', het waar gebeurde verhaal van drie Lost Boys uit Soedan. Benson Deng, Alephonsion Deng, Benjamin Ajak en Judy A. Bernstein. Public Affairs, NY (ISBN-13: 978-1-58648-388-3/ISBN-10: 1-58648-388-9)
Reacties
10 berichten
Lid sinds juli 2007
1 berichten
Lid sinds augustus 2007
Bart Lacroix
80 berichten
Lid sinds juni 2007
Amsterdam
Annelieke
2 berichten
Lid sinds mei 2008
Utrecht
1 berichten
Lid sinds februari 2010
