In de hoofdstad Addis Abeba zijn de gevolgen duidelijk te merken. Enige tijd geleden werd er een schema verspreid waarop aangegeven stond wanneer de verschillende stadsdelen zonder stroom zouden komen te zitten en bedrijven hun deuren moesten sluiten. Inmiddels zijn de regens begonnen, maar het schema is niet opgeheven, in tegendeel; de tijdstippen waarop de stroom wordt uitgeschakeld zijn uitgebreid.

Achter een switchboard waar de stad door middel van schakelaars is verdeeld in stroomgebieden zitten 12 uur per dag werknemers van het electriciteitsbedrijf om te bepalen wie er op welk moment wordt afgesloten. Begon het schema twee maanden geleden met een roulatie systeem waarin iedereen om de vijf dagen zijn electriciteit moest missen, inmiddels is er drie a vier keer per week geen stroom te krijgen en wanneer de buurt aangesloten word, is het nog maar afwachten of het voldoende is om een televisie of computer op te laten werken.

Energie uit water

Zo´n 90% van de energievoorziening in Ethiopië bestaat uit waterkracht. Voor een land dat in het westen vooral bekend staat om zijn droogtes is het opmerkelijk dat het land zo afhankelijk is van regen. Deze energievoorziening bereikt slechts een klein deel van de bevolking; aan het electriciteitsnetwerk dat deze waterkracht van stroom voorziet, zijn minder dan de helft van de dorpen en steden verbonden. Ondanks dat de vraag dus relatief klein zou moeten zijn, is zelfs in deze situatie de waterkracht onvoldoende om de economie draaiende te houden.

Dat Ethiopië gekozen heeft voor waterkracht als energiebron is bij nadere beschouwing echter niet zo verwonderlijk; 85% van het water dat door de Nijl richting Egypte stroomt is afkomstig uit Ethiopië. In 2006 had de overheid de hoopvolle verwachting dat het energie vanuit de waterkrachtcentrales kon gaan exporteren vanaf 2010. Het potentieel dat het land heeft, wordt tot op heden nog niet gebruikt volgens de EEPCo, het door de overheid gestuurde electiciteitsbedrijf.

Tijdens de droogtes moet het tekort aan electriciteit opgevangen kunnen worden door de overcapaciteit tijdens de regenperiodes. Het verwachtte overschot is zo groot, dat het mogelijk zou moeten zijn energie als exportproduct te kunnen verkopen aan naastgelegen landen. Op het moment worden er vanuit de centrales lijnen tussen Ethiopië en Sudan en Dibouti aangelegd voor het overschot aan energie dat er naar verwachting zal zijn wanneer er veel regens vallen.

Onderhoud

In de donkere straten van Addis lijkt de export van electriciteit een hoopvolle illusie. Dat er ondanks de inmiddels begonnen regens nog steeds geen stroom verkrijgbaar is, komt onder andere door de conditie van de waterkrachtcentrales. Slecht onderhoud in de dammen tijdens de droge periode heeft ervoor gezorgd dat de modder zich op heeft kunnen hopen. Naast het tekort aan water zijn er daarom nu ook verstoppingen ontstaan, waardoor er bij lange na niet kan worden voldaan aan de vraag. De capaciteit van veel centrales daarnaast is niet groot genoeg, een voorbeeld hiervan is de verouderde centrale in Bahir Dar, een van de regios waar water in overvloed is, maar de centrale niet de mogelijkheden kan benutten.

Door economische problemen is er decennia lang weinig geld geinvesteerd in onderhoud en nieuwe projecten. De laatste jaren is de overheid zich bewust geworden van het belang van de energievoorziening voor de verdere ontwikkeling van het land en zijn, en worden, nieuwe waterkrachtcentrales gebouwd, mede gefinancierd door onder andere Italië, China en de ‘European Investment Bank’.

Nieuwe projecten

Als onderdeel van de plannen tussen Ethiopië, Sudan en Egypte om een serie dammen in de regio te bouwen, wordt er in de grensregio met Sudan een immense nieuwe waterkrachtcentrale geconstrueerd. Vergelijkbaar met de ‘Three Gorges Dam’ in de Jangtse rivier in China, zou dit megaproject naast energie opleveren, ook verlies betekenen van bebouwbaar land en historische- en natuurmonumenten. Terwijl UNESCO bezorgd onderzoekt hoe groot de schade is die religieuze en oudheidkundige monumenten wordt aangedaan, zal dit project na voltooiing duizenden, en na aanleg van een uitgebreider grid miljoenen huishoudens van stroom gaan voorzien.

Een gevaar van het bouwen van nieuwe projecten in de rivieren van Ethiopië, is het op het spel zetten van de relaties met de buurlanden en dan met name de relatie met het buurland Egypte. Op dit moment heeft Egypte het vruchtgebruik van het overgrote deel van het water afkomstig uit de Nijl, dit zal veranderen als Ethiopië besluit het water te doseren en te gebruiken als energiebron.

Alternatieven

Hoe succesvol alle nieuwe projecten zullen zijn hangt niet alleen af van de efficiëntie en grootte van de reeds bestaande en in aanbouw zijnde waterkrachtcentrales, maar ook van een essentieel onderdeel van de uiteindelijke electriciteitsdistributie; het electriciteitsgrid. Terwijl meer dan 80% van de bevolking in rurale gebieden woont, heeft zoals eerder genoemd minder dan de helft van de huishoudens toegang tot het electriciteitsnetwerk. In de dorpen waar men geen toegang heeft tot het grid, gebruikt men conventionele energie methodes als diesel en hout. Ondertussen is er een groeiend aantal alternatieven beschikbaar, zoals biogas en zonne-energie. Hiervoor hoeft er geen kostbaar netwerk aangelegd te worden, waardoor het een snelle oplossing biedt voor het energieprobleem.

De hoge kosten, relatief lage efficiëntie en hoge importbelasting zorgen ervoor dat er nog niet uitgebreid met deze alternatieven gewerkt wordt. Met de aanhoudende en steeds langer wordende stroomstoringen lijkt het moment aangebroken dat er serieus naar de alternatieven gekeken moet gaan worden.


Dorien Braam is free-lance journalist. Na een periode werkzaam te zijn geweest in China als architect, is zij momenteel aan het werk als Business Developer in Addis Abeba, Ethiopië.