17 maart 2008, door Bas Vlugt. Achter de gordijnen regen het. Maar goed, nu het congres, Afrikaanse buitenlucht is er vandaag niet bij.
AVCA staat voor African Venture Capital Association, een organisatie waarmee wij vanuit Africa Interactive regelmatig werken. Bij deze editie van de AVCA Conferentie in Gaborone is Africa Interactive mediapartner.

Dat vervult mij als mede-oprichter van Africa Interactive met meer dan gemiddelde blijdschap want de centrale filosofie van de AVCA sluit naadloos aan bij mijn persoonlijke visie op de ontwikkeling van Afrika.

In plaats van u als lezer te vervelen met de details van een veelal theoretisch congres, zal ik in een paar zinnen mijn geloofsovertuiging afgeven met betrekking tot de ontwikkeling van het Afrikaanse continent.

Om tot werkbare begrippen te komen, moeten we Afrika opdelen in drie klassen: de onderklasse, de middenklasse en de elite. De onderklasse in Afrika is enorm groot en beslaat in de meeste landen tot 70 tot 80 procent van de bevolking. De middenklasse een procent of 15 tot 25 en dan zo'n 5 procent, die de elite vormt.

Wat wij ontwikkelingshulp noemen, richt zich doorgaans op de onderklasse maar is om die te kunnen bereiken overgeleverd aan de elite, die overwegend corrupt is en maximaal wil profiteren van ontwikkelingshulp.

Ontwikkelingsorganisaties kunnen hun werk alleen maar doen als ze de elite te vriend houden. Het deel van hun inspanning dat via corruptie in de zakken van de elite verdwijnt, zien ze als collateral damage. We kunnen niet anders dan vaststellen dat deze vorm van hulp zich veelal beweegt op gebieden waarop Afrikaanse overheden falen, als gezondheidszorg en onderwijs. Je kunt het ook omdraaien: omdat hulporganisaties zich bezighouden met gezondheidszorg en onderwijs - zaken die bij uitstek de verantwoordelijkheid zijn van de nationale Afrikaanse overheden zelf - kunnen deze overheden zich concentreren op zelfverrijking en machtsbehoud.

Prachtig is dat collega schrijver Ton van der Lee onlangs zijn nieuwe boek De Afrikaanse weg publiceerde. Tijdens de vlucht naar Johannesburg las ik de eerste hoofdstukken van dit interessante en zeer lezenswaardige boek. Ton van der Lee stelt dat ontwikkelingshulp in Afrika heeft gefaald. Dat komt volgens hem omdat wij Afrika Westerse modellen opleggen die daar niet werken. Volgens hem is het dan ook tijd voor Afrikaanse oplossingen voor Afrikaanse problemen. Ik ben het daar fundamenteel mee oneens.

Het is helemaal niet tijd voor Afrikaanse oplossingen voor Afrikaanse problemen. Wel is het tijd voor een Afrikaans antwoord op de uitdagingen waar Afrika voor staat in een globaliserende wereldeconomie.

We moeten voorzichtig en selectief zijn met de term ontwikkelingshulp. Ton van der Lee stelt dat ontwikkelingshulp heeft gefaald. Dat is een verkeerde vaststelling. Ik pleit ervoor om eerst eens te vast te stellen dat het overgrote deel van wat wij ontwikkelingshulp noemen helemaal geen ontwikkelingshulp is.

Het merendeel van de activiteiten die wij onder ontwikkelingshulp scharen, betreft humanitaire hulp. Humanitaie hulp verlicht humanitair leed maar leidt niet tot ontwikkeling. Het is daarom ook dat Ton van der Lee vaststelt dat ontwikkelingshulp niet tot de ontwikkeling van Afrika heeft geleid. Want het voeden van de hongerigen, het verplegen van de zieken en het huisvesten van de vluchtelingen zal tot van alles leiden maar niet tot ontwikkeling. Dus kun je humanitaire hulp ook helemaal niet afrekenen op ontwikkeling want wat je er niet instopt, kan er ook niet uitkomen.

Wat is ontwikkeling? Ontwikkeling heeft te maken met een energie generende kracht die van binnenuit komt. Als je ontwikkeling wilt stimuleren dan zul je deze kracht die van binnenuit komt, moeten ondersteunen.
Dat vraagt om een radicaal andere benadering.

De focus verschuift van de onderklasse naar de middenklasse. De focus verschuift van publieke naar private sector, de focus verschuift van platteland naar de stad, de focus verschuift van slachtoffers naar hoogopgeleide intiators. De focus verschuift van in het Westen ontwikkelde ideeën naar potentieel succesvolle initiatieven die in Afrika zelf worden geboren.

Zo, dat is even verfrissend! We gaan niet meer geld gooien naar Afrikaanse ellende maar we gaan investeren in Afrikaanse succesverhalen. In Afrikaans midden- en kleinbedrijf dat banen genereert en daarmee Afrikanen direct en duurzaam uit de armoede trekt.

In Afrika groeit de middenklasse. Een groep mensen met een hoge opleiding, met eigen ideeën. Een groep mensen die op een eerlijke wijze zijn brood wil verdienen en open staat voor internationaal zaken doen op basis van gelijkwaardigheid en respect. Een groep mensen die zich niet laat ringeloren door de eigen machthebbers. Een groep mensen die weet wat burgerrechten zijn, die het belang van democratie en vrijheid van meningsuiting onderschrijft en in het geweer komt tegen corruptie.

Ik ben niet tegen humanitaire hulp aan Afrika. In tegendeel: veel menselijk leed kan worden verlicht door humanitaire hulp en dat is belangrijk. We moeten alleen ophouden om humanitaire hulp af te rekenen op ontwikkeling, want die zal nooit uit humanitaire hulp voortkomen.

Wel uit investeringen in Afrikaans midden- en kleinbedrijf. FMO is een Nederlandse financieringsorganisatie die de afgelopen jaren grote successen heeft geboekt met investeringen in Afrikaaans MKB, met een speciale focus op de ontwikkeling van het Afrikaanse bankwezen. Op deze investeringen boekt FMO - en daarmee ook de Afrikaanse partners - gezonde rendementen.

FMO staat aan de wieg van de African Venture Capital Association en is dit jaar hoofdsponsor van de AVCA Conferentie in Gaborone.
Waarom lezen we nauwelijks iets in de Nederlandse pers over deze uitermate succesvolle organisatie, die dit jaar zo'n miljard euro aan investeringen in Afrika heeft uitstaan?

Arthur Arnold, CEO van FMO weet het wel. De Nederlandse media zijn meer geïnteresseerd in de humanitaire crises die Afrika teisteren dan in organisaties die succesvol bijdragen aan de ontwikkeling van het continent.

Dat is kortzichtig, eenzijdig en hopeloos conservatief. Maar dat zal Afrika er niet van weerhouden om zich razendsnel en met grote kracht te ontwikkelen.

Om met met collega Ben White the spreken: The Beast is Out There!

Ga naar Dag 1: A Night at the Airport

Dag naar Dag 4: Kalahari Highway

www.basvlugt.nl

www.tonvanderlee.nl

www.fmo.nl