Hoe is het idee ontstaan om zelf in 'de hel' te gaan kijken?
Wij (Klaas en Tom) waren al twee keer eerder in Zuid-Soedan. De eerste keer was eind 2006, de tweede keer in februari 2008. De verschillen waren enorm. In iets meer dan een jaar tijd was de hoofdstad Juba enorm gegroeid. Ook werden er wegen en huizen gebouwd en alles wees erop dat het land eindelijk stabiel begon te worden na 22 jaar verwoestende burgeroorlog. Helaas is het afgelopen jaar - om verschillende redenen - de onrust flink toegenomen. In september verscheen er een verontrustend bericht in de krant (NRC) dat er in Zuid-Soedan per dag meer doden vallen dan in Darfur. Verder bleef het in de media angstvallig stil rondom Zuid-Soedan. Om hier iets aan te doen, dus meer bewustwording te creëren én om zelf meer inzicht te krijgen in de complexiteit van de problemen hebben we besloten met een team van drie man de 'hel' in te gaan.

De vrede tussen het noorden en het zuiden is een paar jaar geleden getekend. Betekent dit ook werkelijk vrede?
Nou, nog niet echt dus. De spanningen zijn nooit helemaal weggeweest en zeker het afgelopen jaar is de dreiging en het geweld enorm toegenomen. Hierbij lijkt het erop dat de verdeel- en heerstactiek wordt toegepast, waarbij stammen in het zuiden met behulp van steun uit het noorden tegen elkaar worden opgezet. Een van de hete hangijzers is dat de olievoorraden van Soedan zich grotendeels in het zuiden bevinden. Ondanks de geluiden die we horen over het bijna op zijn van die voorraden (onder meer de Nederlandse ambassadeur in Soedan meldt dit), houdt de regering in Khartoum tot nu toe veel meer van de beloofde 50% van de opbrengst in eigen zak. Het zuiden krijgt slechts een klein percentage. Dat is één van de redenen (er zijn er nog veel meer te noemen) dat het zuiden streeft naar onafhankelijkheid. Hierover kan de bevolking bij het geplande referendum in 2011 haar stem uitbrengen. (zie video over verkiezingen). Alle tekenen wijzen er nu op dat het noorden dit niet accepteert en een nieuwe oorlog hangt dreigend in de lucht.

Is de reis vol te houden? Lopen jullie tegen veel obstakels op?
De reis is voor ons vrij voorspoedig verlopen. De obstakels waar we mee te maken hebben gehad waren bij de grens - we reden per truck van Oeganda naar Zuid-Soedan -, in een dorp waar we zonder toestemming doorheen liepen en toen we aan het filmen waren terwijl de een brug over de Nijl passeerden. Overal waar je politie of soldaten (SPLA) ziet moet je erg goed uitkijken en zeker niet gaan fotograferen. Door heel rustig en geduldig te blijven kom je er bij een aanhouding met een geldbedrag vanaf (een paar honderd dollar voldoet meestal).

Een van jullie grote voorbeelden is de Poolse journalist en schrijver Ryszard Kapuscinski. Is het voor jullie mogelijk om op die neutrale manier verslag te doen?
De wereld is zeker sinds de komst van internet en mobiele telefonie erg veranderd. Je bent eigenlijk nooit ver weg van thuis. Zelfs als je tussen honderden mensen staat die dood dreigen te gaan van de honger kun je nog een sms-je sturen naar je vriendin of collega. Ook is het tegenwoordig veel makkelijker jezelf fysiek te verplaatsen, per auto en vliegtuig. In die zin reizen ook wij niet echt spartaans, zoals bijvoorbeeld Kapuscinski. Wat we wel proberen en wat we heel belangrijk vinden is dat we juist de 'gewone' man en vrouw proberen te volgen en dit ook de 'gewone' Nederlander te laten zien. Een kijkje nemen bij ze thuis, het mens-zijn van hen over te brengen naar mensen hier. Zo proberen we de abstractie van getallen en politiek te vertalen naar de concrete betekenis en impact hiervan voor de bevolking.

Valt de hoop voor de hel mee of tegen?
Wij westerlingen zouden het prima een tijdje in de 'hel' uithouden; we kunnen immers altijd terugvallen op de luxe en de geneugten van de resorts aan de Nijl in Juba, en op de wetenschap dat we zo weer weg kunnen vliegen mochten we het zat zijn.
Voor de meeste locals is het anders. Hoop is er zeker: na 22 jaar oorlog, voor velen voor het eerst vrede en met het vooruitzicht van de verkiezingen is men over het algemeen hoopvol gestemd over de toekomst. Het streven is naar een onafhankelijk Zuid-Soedan met een eigen president, dat zou al geweldig zijn. Maar tegelijkertijd biedt dit geen structureel antwoord op de vele problemen waarmee het land te kampen heeft: honger, armoede, mislukte oogsten door klimaatverandering, gebrek aan onderwijs, gezondheidszorg en infrastructuur, aanhoudende stammenstrijd, de dreiging vanuit het noorden, en de verregaande corruptie teisteren het land en de bevolking.
De hoop is nu aan de jonge generatie Soedanezen. Bijvoorbeeld aan de lost boys (zie bijv het boek Wat is de Wat) die na hun studie in het buitenland weer terugkeren naar Zuid-Soedan. Zij kennen het land door en door en zijn wellicht in staat dingen voor elkaar te krijgen wat westerse ontwikkelingswerkers vanwege de complexiteit van de situatie vaak niet lukt: een duurzame samenleving creëren.

www.hoopindehel.nl