Recensie Bas Vlugt: Transit
Door Caspar Naber
Zet een westerling en een Afrikaan bij elkaar en je krijgt geheid discussies over tijd, tradities, individuele vrijheid, rijkdom, geluk en seks. Wat dat betreft is de nieuwe roman van Bas Vlugt � met als hoofdrolspelers een Westeuropeaan en een Beniner - weinig verrassend. De vraag is of hij dat moet zijn. Wie ooit gesprekken heeft gevoerd met de lokale bevolking in Afrika weet dat je niet ontkomt aan voornoemde thema�s. Bovendien heeft de auteur - zo verklaarde hij in interviews in Colorfull Magazine en op Radio 1 - de bedoeling om met zijn boek de Afrikaanse vluchtelingen een gezicht te geven. Dan gaat het volgens mij om de karakters die je neerzet. Vanuit die invalshoek bekeken, verrast Transit wel degelijk. En voor wie de tijd neemt: het boek bevat zelfs een dubbele bodem!

In het ongewisse
Net als Vlugts eerste roman � De IJssalon van dokter Harry � neemt Transit de lezer mee op een ontdekkingsreis. Met dit verschil dat de auteur zelf niet de hoofdrol speelt, al bevat het boek autobiografische elementen zoals het fetisjisme met Michelinkaart 953 en het volgen van de rivier de Niger. En net als zijn voorganger leest Transit als een trein. Dat komt door de vlotte schrijfstijl en het alledaagse taalgebruik van Vlugt. Daardoor kon deze lezer in iets meer dan vijf uur van begin naar eind sporen. Ik wil het boek dan ook omschrijven als �lekker leesbaar� met maar twee spelfouten (p.25). Tenzij het de reisgenoten waren die slecht Frans spraken. Een mix van reisverhalen uit West-Afrika met als extra dimensie de belevenissen van Seydou, een vluchteling uit Benin. Hij trekt rond met een blanke fotograaf die heeft beloofd hem te zullen meenemen naar Parijs. Dit als tegenprestatie voor het hebben mogen fotograferen van een �geheime� maskerdans in het dorp van de Beniner. Hoewel de lezer op zijn klompen voelt aankomen dat de fotograaf zijn belofte geen gestand zal doen, verkeert hij tot de laatste bladzijde in het ongewisse over het lot van de Seydou.

Drank en vrouwen
De vluchteling en de fotograaf gaan zich regelmatig te buiten aan drank en vrouwen. Het nachtleven doet beide mannen de ellende vergeten van de Sahel, het Arabische woord voor kust of oever. Daarmee wordt gedoeld op de landen aan de rand van de Sahara, de zee van zand. Het duo voert ook vele serieuze gesprekken en houdt elkaar regelmatig een spiegel voor. De keus van de onderwerpen en reacties van de mannen verraden wie ze werkelijk zijn. Seydou een slimme, wereldwijze en idealistische twintiger die zeker weet dat hij Parijs zal bereiken. De blanke fotograaf een cynische veertiger die geen gelegenheid voorbij laat gaan om de hoop van zijn reisgezel de grond in te boren. Hij lijdt aan een ernstige vorm van beroepsdeformatie die tegelijkertijd fungeert als een pantser.

Transcontinenteel
Via de gesprekken leert de lezer ook de beweegredenen kennen van Seydou om naar Europa te trekken. De beschrijving ervan heeft soms een humoristische ondertoon. Zoals wanneer de Beniner uitlegt dat hij een �transcontinenteel� is en waarin dat gevoel zich bij hem voor het eerst uitte. De informatie waarover de vluchteling beschikt en de manier waarop ze tot hem komt, geven een beeld van de gewoonten en gebruiken binnen het wereldje van de illegale Afrikaanse emigranten. Wat mij verbaasde was de hoge organisatiegraad en de interne kracht van het systeem met betrokkenen die bijzonder kort op de bal weten te spelen.

Herkenbaar
Wie zelf heeft rondgetrokken in West-Afrika � in het bijzonder in Mali - zal veel herkennen in de verhalen van Vlugt. Niet alleen de plaatsen maar ook lokale horecagelegenheden en situaties. Ze worden met zoveel precisie beschreven dat de lezer zich bijna ter plaatse waant. Herkenbaar zijn ook de denkbeelden van de blanke fotograaf als vertegenwoordiger van de generatie veertigers uit de westerse wereld. Na jarenlang op een kantoor te hebben gezeten, besluit hij zijn droom te verwezenlijken en voor de fotografie te kiezen. Daarmee kiest hij tegelijk voor zichzelf, met alle gevolgen van dien voor zijn gezin.

Lotgenoten
Oplettende lezers zullen vaststellen dat de situatie waarin de fotograaf verkeert, opvallend veel gelijkenissen vertoont met die van Seydou. Beide worden gedreven door hetzelfde. Dat maakt hen lotgenoten. Om die dubbele bodem te ontdekken moest ik het boek tweemaal lezen. Tijdens die tweede lezing ontdekte ik nog iets anders: het bedrog van de blanke fotograaf. Hij laat zich leiden door het licht, dat telkens weer anders is en dat bepaalt of zijn foto�s verkopen. Zoals die van de markt in Gorom Gorom in Burkina Faso.

Doorgeven
Vlugt heeft het thema van zijn boek � het op doorreis zijn - aangegrepen om alle exemplaren te laten voorzien van een rode sticker. Daarop staat een unieke code. Die maakt het mogelijk om elke Transit te volgen. Wanneer de lezer zijn exemplaar tenminste doorgeeft � zoals de auteur graag wil - aan iemand anders, bij voorkeur woonachtig of verblijvend in het buitenland of Afrika. Zo kan elke lezer na het intoetsen van de code op www.waarismijntransit.nl zien waar het door hem gelezen exemplaar zich bevindt. Dit veronderstelt dat de inkt van de �track & trace� code het houdt, wat bij mijn exemplaar niet het geval was. De oorzaak: een beetje nattigheid op een cafétafel. Desondanks zal Transit met nummer ?A33??4KR via Eindhoven naar Oeganda reizen.

Onafhankelijkheid
Wie weet hoe Afrikanieuws wordt uitgegeven � via Africa Interactive � weet ook dat Bas Vlugt een van de oprichters is van dat bedrijf. Nu bereikt u langs dezelfde weg een recensie van het nieuwe boek van voornoemde auteur. Mocht u zich afvragen hoe dat zit met de redactionele onafhankelijkheid dan kan ik u het volgende melden. Vlugt heeft zich op geen enkele wijze bemoeid met de inhoud van de recensie. Zijn positie en het feit dat ik een gratis exemplaar kreeg van Transit zijn voor mij geen redenen geweest om de auteur te sparen en zuinig te zijn met kritiek. Integendeel zou ik bijna zeggen. Maar ik ben niet iemand die spijkers op laag water zoekt.

Zie voor meer informatie over dit boek www.basvlugt.nl