Plantje met grootse effecten

  1. Geplaatst op zaterdag 22 december 2007 - 10:26
    jopinie
    Afbeelding van jopinie
    Op het eerste gezicht lijkt het zo’n onschuldig plantje. Het komt hier gewoon in het wild voor en is overal vrij en legaal verkrijgbaar. Khat heet het en mannen gebruiken het al jaren voor allerlei doeleinden: ontspanning, concentratie, gezelligheid. Maar dit plantje heeft ook duistere kanten.

    Bij studenten is het blaadje razend populair in de periode vlak voor het examen. Een paar takjes khat (lees: tsjat) maken je zo geconcentreerd, dat je door je stof heen vliegt.
    Voor de ‘gewone’ inwoners van Jimma en omgeving is het eten van khat vooral een sociale aangelegenheid. De consumptie is dan ook vooral een sociale aangelegenheid. In huiselijke kring, in de bus of speciaal ingerichte khat-rooms.

    Gefocust
    Wanneer je écht kennis wilt maken met de Ethiopische cultuur, ontkom je niet aan zo’n khat-celebration. Een oprechte Ethiopische vriend nodigt je hiervoor uit bij hem thuis.
    Eén voor één kregen we een takje aangereikt. Hier moesten we de bladeren vanaf trekken en tussen onze kiezen vermalen. De verpulverde bladeren slik je bij voorkeur niet direct door, maar bewaar je als een hamster in je wang.
    Het kauwen verspreidde een indringend bittere smaak door mijn mond, die ik met een lading suiker enigszins wist te verdonkeremanen. Lekkerder, merkten we later, is de combinatie met geroosterde pinda’s. Al lijken de setting en motieven op die van het roken van een vriendschappelijke joint, de uitwerking is in de verste verte niet vergelijkbaar. Bij dit samenzijn ligt de nadruk op het gesprek, en het binnensluipende effect van de khat levert hier een verdienstelijke bijdrage aan. Je voelt geen directe fysieke reactie, maar merkt dat je langzaam steeds een beetje meer ontspannen, maar ook gefocuster wordt. Pas na het naar binnen werken van een paar takjes heb je het gevoel dat je daadwerkelijk iets merkt, al blijf je de hele tijd volledig bij je bewustzijn.

    Waar alcohol of marihuana mijn spraakgebrek nog wel eens boven tafel wil toveren, had ik nu het gevoel dat de woorden me duidelijker over de lippen rolden dan ooit. De gesprekken werden dieper en dieper, terwijl de klok steeds sneller het uur leek te in te luiden.
    Khat brengt mensen dichter bij elkaar. Diplomaten gebruiken het niet voor niets regelmatig bij lastige overlegbijeenkomsten.

    De combinatie met versgebrande koffie viel goed, al zorgde die er ook voor dat die scherpte de zes uur die volgden niet verdween. Oftewel: ’s avonds staarde ik met grote pupillen naar het plafond en ’s ochtends was ik er als de kippen bij om het ochtendgloren met frisse energie tegemoet te zien. Meteen begreep ik dat de mannen hier het liefst vroeg in de middag beginnen: anders zouden ze helemaal niet aan slapen toekomen.

    Dekmantel
    Oké, prettig spul dus. Maar de geluiden die ik vanaf mijn komst in Jimma opving vertellen een heel ander verhaal: dit onschuldige tafereel verhult heel wat. Als je goed kijkt zie je ook wel dat het anders is. Net als wanneer wij ons in het weekend weer eens volgieten, is dit ritueel voor velen slechts een dekmantel voor het beantwoorden aan de verslaving en de zucht om te ontsnappen aan de dagelijkse beslommeringen. En het fenomeen lijkt zich de laatste jaren steeds meer uit te breiden.

    Officiële cijfers zeggen dat de khat consumptie meevalt. Zeven procent van de bevolking in deze regio zou ‘wel eens’ van de blaadjes snoepen. Het straatbeeld doet anders geloven en lokale bronnen spreken over een gebruik van 80% (!) onder de mannelijke bevolking. De waarheid zal waarschijnlijk ergens in het midden liggen.

    Het gebruik heeft een enorme invloed op de regio. Gebruikers, die ook nog eens zeer inconsequent aan gebitsverzorging doen, beginnen vaak rond een uurtje of twee in de middag met kauwen en de werking is lang niet altijd werkstimulerend. De hunkering is vaak zo sterk, dat het alle andere gedachten verbannen worden tot eindelijk weer met kauwen begonnen kan worden.

    Gebit
    Semere Dukara is tandarts in opleiding. Hij zou blij moeten zijn met khat, want het verschaft hem veel werk. Toch ziet hij het niet zo. “Sinds kort zetten we vanuit de universiteit programma’s op om de khat-addicts te helpen. We stimuleren hen op zich op tijd te laten behandelen en leren hoe ze hun gebit kunnen verzorgen. Zo hopen we de gevolgen van de enorme khat-consumptie te beperken.” Voor velen is het al te laat: zij moeten de rest van hun leven met een vrijwel tandenloze mond slijten.

    Kenesa Amente is docent geschiedenis op een middelbare school in de buurt van Jimma. Hij weet nog een gevaar van khat te noemen: “Het maakt je overmoedig. Wij doen grote moeite om scholieren bewust te maken van de gevolgen van onveilige seks,” legt hij uit. “Als ze door het innemen van grote hoeveelheden khat in hogere sferen verkeren, zijn ze die gevolgen plotseling compleet vergeten. En dan hebben ze de volgende dag spijt.“

    Edom, studente aan de universiteit van Jimma, heeft medelijden met haar collega’s. Van de jongens gebruikt volgens haar meer dan 95% regelmatig khat om te studeren, van de meiden éénderde. “Ze verliezen hun zelfvertrouwen. Zonder khat kunnen ze zich niet meer concentreren en kunnen niet eens meer normaal een college volgen. Hoe moeten zij het straks gaan redden in het echte leven?”

    Amfetamine
    Een probleem is dat khat niet in veilige porties wordt verkocht. Nee, dat gaat in bossen die een flinke man stevig onder tafel kunnen krijgen. En als je eenmaal begint met eten, hou je niet snel meer op. Ondertussen weet men maar heel weinig over de langetermijneffecten van khat, op het tandbederf na. Omdat immigranten hun tradities meenamen naar Europa, raakten enkele onderzoeksgroepen geïnteresseerd in het plantje. Drie componenten blijken voor het grootste deel van de activiteit te zorgen: cathine, norephedrine en cathinone. De laatste is vergelijkbaar met amfetamine, al gaat het hier om een relatief lage dosis. Tannine zorgt voor de hevige aanslag op het tandglazuur.
    Een aantal kleine studies lieten niet al te positieve vermoedens over de gevolgen op de lange termijn zien: khat kan ernstig psychotische effecten hebben. Het straatbeeld bevestigt dit: in Jimma zie je relatief veel ‘dorpsgekken’, waarschijnlijk aangetast door jarenlang intensief khatgebruik.

    De overheid begint de ernst van de zaak in te zien, maar kan voorlopig weinig doen. Verbieden is te vergelijken met het droogleggen van Engeland; geen realistische optie dus. Bovendien zijn de economische belangen groot: na koffie is khat het grootste exportproduct van Ethiopië. Vooral vanuit andere Afrikaanse landen is de vraag enorm.
    Verslaving blijft door ontbrekende registratie een groot onzichtbaar probleem, hoewel je maar even de straat op hoeft te gaan om de gevolgen te zien.

    Wat nu nodig lijkt, is degelijk onderzoek naar de gevolgen van khat, het in kaart brengen van het probleem, hulp bij verslaving en voorlichting over de nadelen van consumptie. Het is maar de vraag of voor dit soort projecten op korte termijn geld en middelen beschikbaar zijn. Er moet in elk geval hard nagedacht worden over een goede aanpak. Wellicht onder het genot van een gezonde portie Ethiopische groente.

Reacties

  1. Geplaatst op zaterdag 22 december 2007 19:30
    Peter Vlam
    Afbeelding van Peter Vlam

    Peter Vlam
    92 berichten
    Lid sinds april 2007
    Amsterdam

    Mooi, informatief stuk, jopinie!