[Opinie] Focus op vrouw als 'redder van Afrika' onvolledig
'Vrouwen zijn de toekomst van Afrika'. Het is een veelgehoorde opvatting in de ontwikkelingswereld. Journalist en Afrika-specialist Bram Posthumus legt in deze column uit waarom het onterecht is dat Afrikaanse mannen hierdoor worden afgeserveerd. 'De toekomst van Afrika is van iedereen die daar woont, hoezeer sommige experts, deskundigen en ontwikkelaars ook mogen gruwen van die gedachte.'
Samuel Kofi Woods is minister. Hij was mensenrechtenadvocaat, tijdelijk vluchteling in Nederland voor de moordzuchtige bendes van ex-president CharlesTaylor, en nu lid van het competente kabinet van de Liberiaanse president Ellen Johnson-Sirleaf.
Sage is een onderzoeksjournalist uit de Democratische Republiek Congo die zich met enig gevaar en enig succes stort op de vele misstanden die zijn land teisteren – en de kwalijke rol die buitenlanders daar vaak in spelen.
Giles is een activist uit Tsjaad, die met behoorlijk veel risico – en helaas tevergeefs – onderzoek deed en actie voerde om ervoor te zorgen dat de nieuwe olierijkdommen van zijn land, Tsjaad, ten goede kwamen aan de bevolking.
Padre Pio uit Lubango nam het op voor de boeren in Zuid-Angola die vermalen dreigden te worden door de grote geldbaronnen uit de hoofdstad Luanda. Zij hadden hun zinnen gezet op land van de koloniale boerenbedrijven, zonder daar ooit een slag te zullen werken. De lokale boeren zouden er veel meer aan hebben.
Zomaar een handvol voorbeelden uit een paar hoeken van Afrika, van mensen die willen werken aan een betere toekomst voor hun land. Er is een waslijst van namen aan toe te voegen. Mamour in Dakar met zijn groenbedrijf, ter verfraaiing van de stad; Ralph in Monrovia, met zijn geheel zelf opgezette weeshuis voor 30 oorlogskinderen; Koigi uit Kenia die vele jaren geleden vertelde over zijn martelingen door de beulen van ex-president Moi en nog steeds geloofde dat zijn land beter kon...
Geschikt/ongeschikt
Volgens een groot en groeiend deel van de groep die zich min of meer beroepshalve met Afrika bezig houdt (experts, ontwikkelaars, deskundigen, consultants, ontwikkelingswerkers enzovoorts) hebben deze lieden allemaal één ding gemeen: ze doen er niet toe. Ze horen er niet bij en mogen niet meer meedoen. De reden? Verkeerde genitalia. En daarmee automatisch gezakt voor de test geschikt/ongeschikt. Met enige regelmaat worden er teksten over ons uitgestort in de trant van “Vrouwen zijn de toekomst van Afrika” of dit blijvertje: “Onderwijs een meisje en je onderwijst een natie”.
Met enige regelmaat meert dit vrouwenfanschip ook af in het haventje van Afrikanieuws. Het kan gaan om een boekpresentatie, of een blog, een webdiscussie, een conferentie, de variatie is groot. Een steeds weer knikt de goegemeente (v en een beetje m) instemmend...”ja, nee, nou, zeker, vrouwen zijn de toekomst van Afrika want ja die mannen hè, ja dat wil toch niet deugen, toch, niet dan, ze doen niks, ze zijn lui, ze slaan hun vrouw als ze er al geen twee of drie hebben en natuurlijk mishandelen ze ook hun kinderen, je weet toch hoe ze zijn, die mannen....” En na dit nuttige jaknikwerk stapt de kudde voldaan verder, met achterlating van het vernielde damhek, de platgetrapte aarde, de grote vlaaien op de weide. Klaar is Kees. Of in dit geval: Marie.
Zelfverheerlijking
Ik kan het niemand kwalijk nemen. Iedere vrouw die na 1965 geboren is heeft een wereldbeeld dat grotendeels is bepaald door een buitengewoon succesvolle cultus van de zelfverheerlijking. Om die zelfverheerlijking pas echt goed reliëf te geven moet er natuurlijk sprake zijn van een andere groep, die op alle mogelijke denkbare en ondenkbare fronten fundamenteel minderwaardig is. Nou, die blijkt te bestaan. Dat is namelijk die andere helft van de bevolking, voor wie die cultus van zelfverheerlijking nadrukkelijk niet is bestemd. Die andere helft is gewelddadig, zwak van geest, vooral gericht op seks, niet in staat tot communicatie – enfin, het is een groep die betrekkelijk weinig van waarde meebrengt in de samenleving, of dat nu een bedrijf is, een overheidsorganisatie of een relatie.
Het moet een verukkelijk wereldbeeld zijn om te bezitten. Je bent ontslagen van de verplichting om met enige kritische distantie naar jezelf te kijken: alle ondeugden op de wereld zijn immers toe te schrijven aan die Minderwaardige Ander. Zelf mag je je volop wentelen in je eigen superioriteit als vreedzaam, voedend, opvoedend, communicatief briljant, multitaskend en ook nog heel verstandig opperwezen.
Lui, geweldadig en genotzuchtig
Niet verbazingwekkend dus, dat zo’n generatie de blik naar het zuiden richt, op Afrika, en verwacht iets soortgelijks aan te treffen. En ja hoor! Alle vooroordelen worden bevestigd en uitvergroot. Het lijkt allemaal perfect te kloppen. De Afrikaanse man is lui, gewelddadig, genotzuchtig en de Afrikaanse vrouw is nederig, hardwerkend, vreedzaam en onderhorig aan de vuige lusten van haar aidsverspreidende echtgenoot. In het tijdperk van politieke correctheid en identiteitspolitiek is er goddank nog één groep die op deze manier collectief gemaltraiteerd mag worden: Der Ewiger Mann.
Maarmaarmaar...is het niet waar dan? Bestaan er dan geen luie vevelende seksbeluste mannen? Nou en of zijn die er. Maar hun aantal wordt schromelijk overdreven en bovendien krijgen ze vaker dan niet van hun eigen seksegenoten (en van wie niet eigenlijk) op hun sodemieter, omdat ze dat rijkelijk verdienen.
Om het waarheidsgehalte van dat beeld gaat het niet. Het gaat om de reductie van het complexe, soms lastig te peilen en af en toe ook echt onaangename karakter van Afrikaanse mannen tot – alleen maar dat beeld. Dat is meer dan alleen kwalijk; het is gevaarlijke nonsens voor wie zich zo’n oversimplificatie eigen maakt. Nog los van het feit dat een dergelijke grondhouding het bestaan ontkent van dictatoriale, aartsluie, intrige-bouwende, leugenachtige vrouwen. Want quelle horreur!!! Die bestaan...
Oversimplificaties
De internationale ontwikkelingshulp is doordrenkt van deze oversimplificaties van het Afrikaanse leven. Gelukkig doet de ontwikkelingshulp er voor het overgrote deel van dat Afrikaanse leven niet of nauwelijks toe en daarmee zal de schade die ze met dat verwrongen man-vrouwbeeld aanricht, vrij beperkt blijven. Daar zorgen ook vele verstandige ontwikkelingswerkers zelf voor. Maar wie met echt heldere blik dat Afrikaanse leven wil zien en proberen te beschrijven is het aan zichzelf verplicht door de aangeleerde categorieën heen te breken en De Mens te leren beschouwen. Man. Vrouw. Mens. Met goede en kwalijke kanten. Deugden en gebreken. Genitalia hebben geen toekomstbepalende kracht. Character is destiny.
De fantastische Bintou, Sekai, Rose, Fatou en Angèle verdienen allemaal pluimen in hun hoed. Kofi, Pio, Sage, Ralph en Giles verdienen die eer net zo hard. De toekomst van Afrika is namelijk van iedereen die daar woont, hoezeer sommige experts, deskundigen en ontwikkelaars ook mogen gruwen van die gedachte.
Bram Posthumus is journalist, gespecialiseerd in Afrikaanse politiek en cultuur.
Lees ook: 5 vragen aan... Bram Posthumus
Reacties
Bas Vlugt
83 berichten
Lid sinds mei 2007
Haarlem
Michel Vink
19 berichten
Lid sinds juni 2007
Den Haag
2 berichten
Lid sinds februari 2008truus groot
19 berichten
Lid sinds mei 2007
Rotterdam
2 berichten
Lid sinds februari 2008Theo Koopman
5 berichten
Lid sinds december 2007
1 berichten
Lid sinds februari 2008DE AFRIKAANSE VROUW EN DE TOEKOMST VAN AFRIKA
"Vrouwen in Afrika hebben de informele macht vaak al in handen. Die kracht omzetten in formele macht zonder daarbij de mannen uit het oog te verliezen, is de uitdaging. Want vrouwen en mannen moeten toch echt samen verder."
Dat is voor mij de kernzin van het gesprek met Femke van Zeyl dat AfrikaNieuws publiceerde en ik moet zeggen, ik ben het met haar eens. Een man kan niet zonder een vrouw, natuurlijk niet, maar ik heb in Afrika veel vrouwen ontmoet die dat andersom wel konden. Zoals ik bijvoorbeeld beschrijf in het stuk over de verstoten Ethiopische vrouwen in mijn boek De Afrikaanse Weg. Zij organiseerden zich succesvol in een solidaire houtdraagsters groep die haar eigen kost verdiende.
Ook heb ik in bijna alle Afrikaanse landen net als Femke gezien, dat de vrouwen de informele macht bezitten. Vooral op zakelijk gebied. Ga maar eens op een markt in Afrika kijken.
Laten we ook niet vergeten dat blijkt dat een heel belangrijk aspect van de nieuwe ontwikkelingssamenwerking, het microkrediet, vooral werkt met vrouwen. Omdat zij die leninkjes wel terugbetallen, als ze het geld hebben. En dus het geld niet verzuipen.
In die zin ligt ook mijn hoop voor Afrika bij de vrouwen. Sterke, mooie vrouwen, die te weinig aan bod zijn geweest in de laatste honderd jaar. Als ik de stukken van Femke en Bram Posthumus lees, moet ik erg denken aan de oude Braziliaanse mythe van de Amazones, waarnaar de bekende rivier is genoemd. Daar zou een vrouwelijk volk hebben geleefd, dat eens per jaar een select groepje mannen aan land liet in hun kano’s om hen bevruchten. Daarna mochten ze weer vertrekken.
Een beetje extreem natuurlijk, maar met de opvatting dat de Afrikaanse mannen er niet toe doen ben ik het ook niet eens. Ligt de waarheid niet zoals altijd in het midden? We hebben ze allebei nodig, de Afrikaanse mannen en vrouwen, om samen verder te komen!
Ik stuur drie foto’s mee van de sterke Afrikaanse vrouwen die ik op mijn reis ontmoette. Achtereenvolgens: een hotelbezitster in Botswana, een Mozambikaanse heleres, en een Ethiopische houtdraagster. Kijk ze maar eens in de ogen.
Ton van der Lee
Bart Lacroix
80 berichten
Lid sinds juni 2007
Amsterdam
Femke van Zeijl
28 berichten
Lid sinds september 2007
Arne Doornebal
49 berichten
Lid sinds augustus 2007
Kampala
2 berichten
Lid sinds januari 2008
