- Tekstschrijver en cultureel antropoloog Arnold Pannenborg trainde mee met een eerste en een tweede divisieteam in het stadje Buea in Kameroen. En doet nu verslag van de voetballers, coaches, teams, clubs, competities, wedstrijden en officials. Maar ook van hekserij, voetbalmagie, chiefs en traditionele voetbalvelden, corruptie en tribalisme, en supportersgeweld. En daarnaast van Afrikaans voetbal in het algemeen. Kijk ook op Voetbal in Afrika.

- Voetbal is psychologie. En dus zijn psychologen heel normaal in de voetballerij. Bij gebrek aan psychologen in Afrika maken de voetbalteams daar gebruik van witch-doctors. Daar waar psychologen zich louter toeleggen op het praten met de voetballers, geven witch-doctors ze meestal iets mee voor op (of onder) het veld.Volgens mijn spiritueel adviseur uit Limbe wekt Afrikaanse magie niet alleen vertrouwen op bij het spelers van het team maar boezemt het tegelijkertijd angst in bij de tegenpartij. 'Vlak voor de wedstrijd,' zo vertelt hij, 'geef ik mijn spelers een steen, een muntstuk of een zaad van een plant mee. In een onbewaakt moment van de wedstrijd gooien ze de steen vervolgens in het do…

- 14 november 2006. Essomba en ik zitten op de bank bij de teammanager van Olympique de Buea. Hij is een joviale man met een bierbuik en vele verhalen. Hij en zijn vrouw runnen al sinds jaar en dag een medicijnenwinkeltje. Vijf jaar terug stond hij samen met de voorzitter aan de wieg van (toendertijd derde divisieclub) Olympique de Buea, het team dat zich nu in de hoogste voetbalklasse van Kameroen bevindt. De teammanager heeft een indrukwekkend plakboek met de volledige geschiedenis en foto's van de allereerste jaren van het team. De feestelijke oprichting, de zegeningen van de lokale chief, het toen nog heel jonge voetbalteam: alles is vastgelegd in het boek.BedriegerMet Olympique de Buea…

-  2 augustus 2006. 'Baby's komen hier met voetbal en al ter wereld.' Zomaar een uitspraak. Iedereen kan het gezegd hebben. Op welk continent dan ook. Maar toevallig zei iemand uit Kameroen dit tegen me. Een team manager van het lokale eerste divisieteam uit het stadje Buea in het zuidwesten van dit West-Afrikaanse land.'Christendom is onze eerste religie, voetbal het tweede!' Dat verzekert Essomba me. Hij speelt bij Buea's eerste divisieclub.Kameroeners, en alle Afrikanen, zijn gek van voetbal. Dat merkte ik pas echt tijdens de Confederations Cup een paar jaar terug. De wedstrijd tussen Afrikaans kampioen Kameroen en wereldkampioen Brazilië was nog maar net begonnen of de stroom v…

-  <br />10 augustus 2006. Laat ik maar beginnen met het volgende statement. Kameroen heeft geen professionele voetbalcompetitie. <br />Vergeet alles wat je weet over Kameroen, over het succesvolle team met Roger Milla dat tijdens het WK 1990 Argentinie versloeg en tot de kwartfinales doordrong, over de vier Afrika Cup titels, over de immer hoge notering op de FIFA-wereldranglijst, over Samuel Eto'o en de anderen. Vergeet het. Want dan heb je over Kameroen als voetbalnatie. En niet over voetbal in Kameroen. <br /> <br />In het nationale elftal speelt geen enkele voetballer die voor een van de lokale clubs uitkomt. Soms, heel soms, zit er eentje op de re…

-  14 augustus 2006. Het is half negen in de ochtend. De zon klimt gestaag naar waar het zich over een paar uur overal op plekken rond de evenaar bevindt: loodrecht boven het hoofd. Het is al flink zweten geblazen.Mijn eerste dag in Buea. Tijd om de buurt te verkennen. Ik loop met het neefje van mijn contactpersoon Robert over de hoofdweg van Buea in de richting van Mt Fako. Aan weerszijden van de weg zie ik kleine restaurantjes en barretjes. Een paar mannen zitten op een terras met een fles bier voor hun neus.Pidgin English'Sara! Sara! White man!' Van links en rechts krijg ik deze woorden naar me toegeslingerd. Het neefje lacht. Het zijn de woorden die ik het veelvuldigst zal horen de…

-  20 augustus 2006. Ik kijk samen met het neefje van mijn contactpersoon naar de training van Buea Boys, het tweede divisieteam in Buea. De conditietraining, het balletje trappen en het partijtje voetbal schijnt niet veel locals te kunnen boeien. Op een verdwaalde scholier na die rondjes rond het veld rent, zijn wij ongeveer de enige aanwezigen in het 'stadion'.Het handjevol supporters van eerste divisieteam Olympique de Buea, dat eerder deze ochtend een training afwerkte, heeft het Molyko Stadium al verlaten. De provinciale competitie, waarin Buea Boys speelt, is niet bijster populair onder de Kameroeners. De voetballers uit deze competitie zijn dan ook een stuk jonger en onervarener…

-  24 augustus 2006. Alabas, de voetballer van Buea Boys, staat voor mijn deur. Hij is vrij kortaf.'Ik heb een probleem!"Met zijn reuzenbenen stapt hij mijn kamer binnen. 'Je weet dat ik een knieblessure heb, toch?" Een totaal overbodige vraag. Sinds mijn aankomst in Buea heeft hij nog geen volledige training afgewerkt. Meestal geeft hij het na een half uurtje op en verdwijnt in de achterbuurten rond het stadion.Twee jaar terug was Alabas de held van Limbe. Hij speelde bij Victoria United in de spits en was meerdere jaren achtereen topscorer in Kameroen. Maar sinds zijn blessure ging het met zijn carriere snel bergafwaarts. Eerste divisieteam Victoria United verkocht hem aan Buea Boys u…

- <br />27 augustus 2006. Onderzoek doen naar voetbal (in Afrika) is vrij simpel. Als u de regels kent.<br />Voetbal is duidelijk, dat is uw doel. Bij voetbal horen mannen, zo is dat nu eenmaal, daar kan ik ook niks aan veranderen. En bij mannen hoort bier, zo klaar als een klontje. En bij bier hoort voetbal, of andersom, dat heeft iemand ooit bedacht, maar er is geen man die erover klaagt. U ziet, de cirkel is rond.<br />Maar ho, we zijn er nog niet. Want de lijmende factor is natuurlijk, en dat weet u zelf als geen ander, de bar. De bar is daarom de theoretisch optimale setting voor een onderzoeker in de voetballerij.<br /><H4>Onderzoekspopulatie</H4>&lt…

-  1 september 2006. Het is 26 juni 2003. Lyon, Frankrijk. De Indomitable Lions van Kameroen staan in de halve eindstrijd van de Confederations Cup tegenover Colombia. Al na tien minuten scoort Pius Ndiefi de 1-0 voor Kameroen. De Colombianen proberen met man en macht de gelijkmaker te forceren. Zonder resultaat. We naderen de 75-ste minuut. Middenvelder Marc-Vivien Foe ontvangt de bal en passt 'm door richting de aanvallers. De camera draait weg van de 28-jarige Foe in de richting van het doel van Colombia. Ergens in de rechterhoek van de tv zie ik samen met de overige aanwezige Kameroeners in de bar nog net hoe de populaire Foe, zonder dat er ook maar een andere speler in de buurt sta…

- <H4> </H4>3 september 2006. Wat is er gebeurd met Marc-Vivien Foe? De speler die letterlijk dood neerviel in de 75-ste minuut van de wedstrijd tussen Kameroen en Colombia tijdens de Confederations Cup in Frankrijk? De eerste van drie verklaringen vanuit het lokale Kameroense perspectief die ik gaandeweg te horen kreeg van verschillende voetballers, team managers en inwoners van Buea. De ene verklaring hoeft de andere overigens niet uit te sluiten.<br />Verklaring 1. Boze familieleden hebben Marc-Vivien Foe behekst. Witchcraft dus.<br />Het is een publiek geheim dat afzonderlijke leden binnen Foe's familie niet zelden met elkaar overhoop lage…

-  6 september 2006. Wat is er gebeurd met Marc-Vivien Foe? Verklaring 2. Supernatural powers. Marc-Vivien Foe heeft bovennatuurlijke krachten aangewend die zich tijdens de Confederations Cup tegen hem hebben gekeerd.Volgens voetballers Ashu en Essomba maken bijna alle voetballers gebruik van individuele magie. Zij bezoeken een witch-doctor of native doctor, geven aan wat hun wensen zijn (beter voetballen bijvoorbeeld) en de beste man gaat aan de slag. Individuele magie kan van alles zijn, bijvoorbeeld een geprepareerde armband, een zakdoek, speciale schoenen, shirtjes, etc. Soms is het niets tastbaars; de native doctor geeft simpelweg enkele instructies en, voila, je speelt de sterren…

- 10 september 2006. In onze speurtocht naar de doodsoorzaak van de populaire voetballer Marc-Vivien Foe komen we aan bij de derde, lokale verklaring. Secret societies and human sacrifices. De Indomitable Lions brachten een offer aan een secret society in ruil voor extra collectieve voetbalprestaties.Het gehele team en de coaches (of alleen de coaches en enkele officials van de Kameroense voetbalbond Fecafoot, da's niet duidelijk) brachten voor aanvang van de Confederations Cup een bezoek aan een zogenaamde secret society. Secret societies zijn een bekend verschijnsel in Afrika. Ze kunnen dromen in vervulling doen gaan. Echter, de te betalen prijs kan zeer hoog uitvallen, en soms zelfs tot d…

- 15 september 2006. 'Elk nadeel heb zijn voordeel,' zei een bekende voetbalgoeroe eens. En zo is het maar net in de wereld van de linkshandigen en linksbenigen.Vroeger was linkshandigheid fout. Links schrijven kon niet, het bestond niet. Je kon zelfs een klap met de platte lineaal verwachten als je links schreef. Nette kinderen schreven met de rechterhand. Want rechts is goed, rechts is zoals het hoort. In Nederland is die tijd voorbij. Linkshandigen horen er weer helemaal bij. Denk ik. Hoop ik. In Afrika is linkshandigheid zeer ongepast. Links is zwak, links is onrein, kortom, links is vrouwelijk. Rechts is sterk, dominant en dus mannelijk. (Niet kwaad worden, dit heb ik niet bedacht.) Je…

- 17 september 2006. Het wegdek is lachwekkend slecht. Vol met gaten, kuilen, scheuren, barsten, stenen, grind, zand, en wat niet al. We rijden al een tijdje stapvoets. Links en rechts halen voetgangers met bagage op het hoofd ons in. De bestuurder, de assistent-coach van Olympique de Buea, wijst er fijntjes op dat dit de hoofdweg is naar Kumba, een handelsstad in de South-West Province.De assistent-coach, in een ver verleden speler van het nationale team, en ik zijn op weg naar het sportcomplex van de clubpresident van Olympique de Buea, dat zich aan de oostzijde van Mt Cameroon bevindt. Ik ga zo dadelijk de big man van de club ontmoeten.Verderop, in de glinstering van de zon, doemt het gro…

- 19 september 2006. Naturalisatie is hot in de voetbalwereld. En dan vooral van arm naar rijk, van ontwikkelingsland naar het westen, van Afrika naar Europa.Maar er zijn altijd uitzonderingen. Zoals bijvoorbeeld Atem Valentine. De Kameroense voetballer speelt al jaren bij AshantiGold in de Ghanese eerste divisie. Hij heeft zojuist aangegeven zich wel te willen naturaliseren tot Ghanees. Het doel: spelen voor de Black Stars, het Ghanese nationale team. De reden: Ghana kampt met een zwaar tekort aan spitsen. Het toeval: Atem is topscorer van de nationale league.Het is niet gek dat Atem zijn geboorteland verlaat om elders zijn voetbalgeluk te zoeken. Ghana klinkt wellicht niet zo aanlokkelijk,…

- 20 september 2006. De Kameroense voetballer Atem Valentine wil zich laten naturaliseren tot Ghanees om te kunnen spelen voor het nationale team. Een plaatsje in de selectie van het Kameroense nationale team kan ie namelijk op zijn buik schrijven. Dat zit zo. Atem Valentine is een Anglofoon. Hij is geboren en opgegroeid in de Engelstalige South-West Province van Kameroen. En Anglofonen worden nu eenmaal zelden tot nooit geselecteerd voor de Indomitable Lions.Kameroen is een tweetalig land met de officiele voertalen Frans en Engels. Oftewel: Francofonen en Anglofonen. Van oudsher domineren clubs uit het Francofone gedeelte van Kameroen de lokale voetbalcompetities. De Littoral Province (met…

- 22 september 2006. De een-na-laatste keer dan: Atem Valentine. De voormalig aanvoerder van Olympique de Buea speelt nu bij AshantiGold in de Ghanese hoogste divisie en is een ware voetbalster.Ook in Kameroen was Atem een ster, tot ver buiten Buea en omstreken. Hij scoorde aan de lopende band als aanvallende middenvelder, zette menig aanval op en was bovenal een charismatische persoonlijkheid op het veld. Atem was echter verre van onomstreden. Als lievelingetje van de clubpresident kon hij werkelijk alles maken en dat deed hij ook, tot grote irritatie van sommige teamgenoten.Een vrij normale regel in het (Kameroense) voetbal is dat je niet meer dan twee of drie keer per week te laat op de t…

- 25 september 2006. Voetballers dromen van rijkdom en roem bij grote clubs in grote competities, maar lang niet iedereen weet van deze droom werkelijkheid te maken. Daar is een reden voor.Afrikaanse voetballers spelen het liefst in het buitenland, Europa vooral, maar het Midden-Oosten, Azie of zelfs ergens anders in Afrika is ook goed. Want niet ieder Afrikaans land is hetzelfde. Je hebt grote voetballanden als Nigeria, Zuid-Afrika, Egypte, Tunesie, Kameroen, Ghana. En kleintjes zoals Mauritius, Madagascar, Eritrea, The Gambia.Atem Valentine, voormalig speler van Olympique de Buea, speelt nu bij AshantiGold in de Ghanese hoogste klasse. Da's een verbetering ten opzichte van Kameroen. M…

- 29 september 2006. De captain van Olympique de Buea kwam maar niet aan de bak bij een grote, rijke (Europese) club. In het stadje fluisterde men dat de voetballer, Atem Valentine, werd behekst door zijn eigen vader.De witchcraft of the house is misschien wel de meest voorkomende vorm van witchcraft in Kameroen. En ook de gevaarlijkste en meest schadelijke vorm van witchcraft voor het slachtoffer. In het geval van de aanvoerder van Olympique de Buea gaat het hier eerder om sorcery dan om witchcraft, maar dat terzijde.Ook Ashu - voetballer van Buea Boys - heeft naar eigen zeggen te maken gehad met hekserij vanuit de familie, voornamelijk van zijn bloedeigen vader. Maar wat kun je daar nu aan…

- 1 oktober 2006. 's Middags wandel ik samen met Essomba over de hoofdweg van Buea. De reis gaat van Essomba's huis naar het stadion en weer terug. Onderweg komen we spelers van Buea Boys en Olympique de Buea tegen, die blijkbaar precies hetzelfde rondje lopen. Veel meer valt er in het saaie Buea niet te doen.'Going for a stroll,' noemen ze dat hier, in goed Engels. Vraag: 'Wat zijn jullie aan het doen?' Antwoord: 'Nothing. We are just strolling.'De imposante aanvoerder van Olympique de Buea, Atem Valentine, houdt me staande. Hij nodigt me bij hem thuis uit om zijn familie te ontmoeten. Maar, zegt hij, ik moet eerst de stad uit naar mijn geboortedorp, want mijn broer is zojuist overlede…

- 4 oktober 2006. Bestaat er een link tussen voetbal en politiek in Afrika? Dat vroeg de BBC Sport website laatst aan haar lezers. Ja natuurlijk, zo reageerde ik. In Kameroen bijvoorbeeld proberen de clubpresidenten via het sponsoren van voetbal (meer) politieke macht te verkrijgen.De combinatie voetbal en politiek is de Afrikanen niet vreemd. Da's ook niet verwonderlijk, want voetbal is de nummer 1 sport (the King Sport, le Sport Roi) op het gehele Afrikaanse continent. Met het grootst mogelijke publiek dat je je maar kunt wensen. De kiezers liggen er dus voor het oprapen.George Weah is een goed voorbeeld van iemand die zijn bekendheid in de voetballerij gebruikt om de politiek binnen te dr…

- <br />9 oktober 2006. 'Voorzitter gezocht om onze voetbalclub naar grote prestaties te leiden! Wij zoeken een sterke persoonlijkheid, superieur leiderschap, iemand met ongelimiteerde financiele capaciteiten en geboren en getogen in de omgeving van de club. Beloning: roem en respect van duizenden wildenthousiaste supporters!'<br />Je ziet een dergelijke vacature nog net niet op de vacaturepagina's van de Kameroense kranten, maar vreemd zou het niet zijn.<br />Bijna alle voetbalclubs in Kameroen leunen zwaar op de financiele bijdragen van een handjevol rijke big men. Sterker nog, als een club geen rijke clubpresident heeft, is de kans heel groot dat het team…

-  <br />16 oktober 2006. Hij is amper 17 jaar oud. Zijn naam is Peter. Hij is een Kameroener uit de North-West Province en bezoekt een van zijn vrienden - een neefje van mijn contactpersoon - in Buea.<br />Het neefje, die zich graag Master P. laat noemen en een beroemde rapper wil worden, stond erop dat ik Peter zou ontmoeten. 'Een heel interessante jongeman,' zegt hij. En dus zitten we nu met zijn drietjes in een bar aan de hoofdweg. Ik heb ze op een fris getrakteerd.<br />Als eerste probeert Peter me aan zijn zus te koppelen. Dat zij hier niet aanwezig is, doet er voor de jongens niet toe. 'Geloof mij nou maar: ze is een lekker ding,' zo verzeker…

- 24 oktober 2006. Soms denk je dat je alles wel gehoord hebt. In mijn geval over heksen, tovenaars, magie, en voorvaderen in de Kameroense voetballerij. Maar het kan altijd gekker.Ik ben op bezoek bij de spiritueel adviseur in Limbe, een kustplaatsje vol zonnende toeristen, vissersboten, nachtclubs, en voetbalteams. Aan werk heeft hij geen gebrek, zegt hij zelf. 'D'r is altijd wel een team in nood. En ik ben vrij goedkoop vergeleken met de andere spiritueel adviseurs.'Bovendien, zo gaat hij verder, heeft iedere spiritueel adviseur zijn eigen specialiteit, of het nu werkt of niet. Je hebt marabouts, fetish priests, sorcerers, magicians, en ga zo maar door. Hijzelf is een marabout die de…