Als journalist bij Reuter in Nairobi had Matthew Green net zo goed meegedaan aan de mythologisering van Joseph Kony. Het beeld van een man die beweerde profeet te zijn en in opdracht te werken van de Heilige Geest. Zijn Lords Resistance Army (LRA) ontvoerde duizenden kinderen, maakte zich schuldig aan verminkingen zoals het afsnijden van lippen en wreedheden zoals het laten doodbijten van een potentiële wegloper door een andere kindsoldaat. Omdat Joseph Kony nooit naar buiten trad bleef het beeld hardnekkig bestaan en door journalisten van elkaar overgenomen. Het is inmiddels twintig jaar lang een onbegrijpelijk conflict met zinloze wreedheid.

Wanneer Matthews een interview met Kony onder ogen krijgt ontstaat bij hem het plan Kony te gaan zoeken. Als de man niet compleet gestoord is zou hij toch een licht op de zaak kunnen werpen. Gaandeweg zijn reis ontmoet hij mensen die hem helpen zijn beeld te nuanceren. Van de weggelopen rebel Moses krijgt hij bevestigd wat hij wist over ontvoeringen en mishandelingen, maar ook informatie over het leven in het leger als je, zoals Moses een goede positie hebt. De Sudanese Islamitische denker Hassan al-Turabi weet hem te vertellen dat het ontvoeren van jonge mensen om het leger te versterken ook een beschikbare tactiek van president Museveni was. Sinds Kony er internationaal om veroordeeld wordt houdt Museveni dit wijselijk achterwege. Aan de oppervlakte lijkt het erop dat deze president, na de schrikbewinden van zijn voorgangers Obote en Idi Amin, een relatieve rust in het land heeft gecreëerd. Tussen brandhaarden als Congo en Sudan is dit internationaal van belang. Dat hij het lastige Noorden, waar de Acholi wonen niet bij Uganda kan betrekken en daar ook nog eens hele dorpen in kampen heeft gezet is op z’n minst vervelend. Dat daar een lastige rebel met zijn leger zit leidt de aandacht mooi af. Het LRA bestaat omdát Museveni’s leger zo heeft huisgehouden in het Noorden en men voelt zich nog steeds verwaarloosd en bedreigd, maar dat wordt achterwege gelaten. Vincent Otti, de belangrijkste generaal van Kony, legt uit waarom de rebellen zo moeilijk doen bij elke poging tot beëindiging van de oorlog. Hij zegt dat hij het vergelijkt met een patiënt die zijn hand uitstrekt naar zijn medicijn om een zware aanval van malaria te bestrijden. Elke keer als hij zijn hand uitstak schopte de regering volgens Otti de beker weg. Dat het LRA al zo lang actief is, is niet te danken aan Kony’s leiderschap, maar aan een veel diepere malaise. Zolang men één `gek’ de schuld gaf van de oorlog hoefde men niet veel verder te zoeken en dat kwam Museveni erg goed uit.

Na een aantal mislukkingen en zenuwslopende reizen tegen de klok komt het uiteindelijk toch tot een ontmoeting. De Joseph Kony die Green in een stralend wit pak de bossen uit ziet komen heeft maar weinig van het verwachte charisma. De legende van Kony als het vleesgeworden kwaad speelt in op het Europese beeld van Afrika als bakermat van het kwaad, van de duisternis. Green, die door het hele boek heen een onbevangenheid en eerlijkheid betoont, geeft toe zich daar ook hardnekkig aan vastgehouden te hebben. Maar de Tovenaar van de Nijl blijkt maar een mens, die een ander beeld van zichzelf heeft dan dat anderen van hem hebben. En hij is bang.
Aan het einde van deze spannende queeste blijkt dat deze oorlog uit meer is ontstaan dan alleen de ideeën van één gek. En dat er belangen zijn om hem in stand te houden.

Bestel De Tovenaar van de Nijl online.