Fotoserie: In de marge van ‘Twenty Ten’

Foto’s en tekst: Mathijs Noij. Het is twee en een half jaar geleden dat het grootste voetbalfestijn op aarde neerstreek op Afrikaans grondgebied. ‘Twenty Ten’, zoals het Zuid-Afrikaanse wereldkampioenschap voetbal vaak liefkozend genoemd wordt, zal voor eeuwig in het geheugen gegrift staan van de Zuid-Afrikaanse bevolking.


Echter, ondanks het gevoel van geluk dat het evenement bij velen onder hen losmaakt, blijkt een WK voetbal óók onlosmakelijk verbonden te zijn met huisuitzettingen en het isoleren van groepen inwoners. En met het WK in Brazilië in het vooruitzicht, lijkt de geschiedenis zich te herhalen.

‘Welkom in Blikkiesdorp’, zegt Jane Roberts, wanneer ik haar ontmoet. We hebben afgesproken bij de ingang van dit begrensde woongebied in township Delft, net achter de internationale vluchthaven van Kaapstad. Amper een half uur geleden bevond ik mij nog in het centrum van Kaapstad, waar hippe locals hun middag op het terras doorbrengen en de vuurrode toeristenbus zijn standaardrondje rijdt langs stranden, Tafelberg en winkelcentra. Wat een andere wereld betreed ik samen met Auntie Jane, inwoner van Symphony Way Temporary Relocation Area, beter bekend als Blikkiesdorp, wanneer we haar ‘hokkie’ opzoeken.

Op de zandvlakte staan enkele duizenden shacks, geconstrueerd met metalen golfplaten: Blikkiesdorp. In rijen opgesteld worden de woningen uit elkaar gehouden door een nummer, aangebracht met graffitispuitbus. Aangezien het een warme dag is, zoeken bewoners de schaarse plekjes schaduw langs hun shack op. De sfeer is gemoedelijk: bewoners maken een praatje, kinderen spelen samen op straat en een politieauto rijdt rustig een controlerondje. Hoe anders is het wanneer de nacht valt en de gangsters de straat overnemen. Schietpartijen en drugshandel vormen business as usual in de afgesloten wijk.

Uitzichtloos
Blikkiesdorp is een van de zogenaamde ‘temporary relocation area’s’ van Kaapstad. Deze woongebieden zijn door de lokale overheid in het leven geroepen om de woningnood in de Zuid-Afrikaanse stad het hoofd te bieden. De zestien vierkante meter grote ‘hokkies’ zijn gebouwd en gefinancierd door de overheid. Vele duizenden Kaapse inwoners die hun huur niet meer kunnen betalen, of simpelweg geen officieel adres hebben, krijgen in een dergelijk tijdelijk woongebied een woonplek toegewezen. Maar er is veel kritiek op de uitvoer van dit beleid, en niet in de laatste plaats door de bewoners zelf.

De ene bewoner noemt het ‘een levensechte hel’, een ander ‘een concentratiekamp’, weer een ander ‘een potentieel oorlogsgebied’. Alle metaforen worden uit de kast gehaald om mij te overtuigen van de slechte levensomstandigheden van Blikkiesdorp. Vier families delen één wc, mocht deze al werken. En ’s avonds dienen ramen en deuren gesloten te worden. Maar het moeilijkste is dat de situatie uitzichtloos is: ‘Jaren geleden werden wij gedwongen ons hier te vestigen en omdat het tijdelijk zou zijn gingen we akkoord’, zegt Nadia, moeder van vijf kinderen. ‘Nu, jaren later, wonen we hier nog steeds. En zeg nou zelf, is dit een plek om kinderen groot te brengen?’

Schuld
Gesitueerd achter het vliegveld is de afstand van Blikkiesdorp naar arbeidsplekken groot. Te groot, aangezien het werkloosheidscijfer er negentig procent bedraagt. In de directe omgeving van Blikkiesdorp zijn er al evenmin kansen op een baan en geld om naar het Kaapse centrum te reizen heeft men niet. Het is het algemene beeld van de groeiende afstand tussen arm en rijk in de Zuid-Afrikaanse stad, waar de arme bevolking naar de marges van de stad wordt geduwd. De mensen voelen zich gedumpt, geïsoleerd en tekort gedaan.

Sinds het moment dat Zuid-Afrika het WK 2010 toegewezen kreeg is de instroming van inwoners naar tijdelijke woongebieden sterk toegenomen. ‘Het was de bedoeling om de arme bevolking uit het zicht te werken’, oordeelt Martin Legassick. Ik vraag deze emeritus hoogleraar en doorgewinterd activist naar de gedwongen huisuitzettingen in Kaapstad en de rol die het WK 2010 hierin gespeeld heeft. ‘Natuurlijk waren er voor het WK gedwongen huisuitzettingen, en zullen er huisuitzettingen zijn na het WK, maar er waren ook huisuitzettingen vanwege het WK.’, zegt hij. ‘Dus ja, het WK is schuldig aan gedwongen verhuizingen’.

Rio de Janeiro
De relatie tussen huisuitzettingen en een evenement als het WK is geen uniek verschijnsel voor Kaapstad, of Zuid-Afrika. Met de voorbereidingen voor het WK 2014 en de Olympische Spelen van 2016 in Brazilië vragen steeds meer maatschappelijke organisaties de aandacht voor de problemen in de Braziliaanse steden. In een open brief wijst Amnesty International samen met enkele lokale Braziliaanse organisaties op de misstanden die zich in Rio de Janeiro voordoen. Geadresseerd aan IOC commissievoorzitter Nawal El Moutawakel, schrijven zij: ‘Duizenden families zijn op arbitraire wijze uit hun huis gezet in Rio en velen leven in onzekerheid of ze hun huis in de komende maanden zullen behouden’.

Met de gebeurtenissen in Kaapstad in het achterhoofd is het niet verwonderlijk dat deze trend zich ook in Rio voordoet. Brazilië kent, net als Zuid-Afrika, naast een groeiende economie ook een zeer gesegregeerde en ongelijke samenleving, die het meest zichtbaar is in de steden. De Braziliaanse favela’s zijn vergelijkbaar met de Zuid-Afrikaanse townships, waar criminaliteit en drugshandel aan de orde van de dag zijn. Geen plek voor westerse toeristen, is de gedachte van de WK-organisatie. Opschoon- en verfraaiingsprojecten zijn hiervan het gevolg.

Zo zijn er veel Carioca, de inwoners van Rio, naar de marges van de stad verplaatst en lijkt de tendens van isolatie en groeiende ongelijkheid rondom een WK aan te houden. In sommige gevallen is het moeilijk te zeggen of een huisuitzetting een direct resultaat is van het WK. Echter, het is evident dat een WK een extra stimulans vormt voor de lokale overheid om armoede naar de marges van de stad te verplaatsen, waar de kansen op verbetering juist het geringst zijn. Het heeft in de afgelopen jaren in Kaapstad tot vele protesten geleid en ook in Rio zal sociale onrust slechts een logisch gevolg zijn van het beleid rondom het komende WK en de Olympische Spelen.

Dit artikel is tot stand gekomen dankzij het project Beyond (y)our World van lokaalmondiaal.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML tags en attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>